مهمترین تصمیمها آنهایی هستند که نه در هیاهوی تبلیغات بلکه در سکوت اتاقهای هیئتمدیره رقم میخورند. تصمیم اخیر شرکت OpenAI برای حفظ ساختار غیرانتفاعی خود و تداوم کنترل بر بازوی انتفاعیاش، از جمله همین تصمیمهاست؛ تغییری که در ظاهر ساختاری است، اما در باطن، تصویری از نبرد پنهان میان سود، اخلاق و قدرت در عصری است که هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری به نقطهی کانونی تصمیمگیریهای جهانی بدل شده است.
این مقاله، روایتگر پیچوخمهای این تحول راهبردی در OpenAI است؛ از کشمکشهای درونی با چهرههایی چون ایلان ماسک و پرسشهایی دربارهی استقلال سازمان، تا تأملات اخلاقی دربارهی آیندهی AGI و منافع عمومی. اگر میخواهید بدانید این تغییر چه پیامدهایی برای آیندهی فناوری، سرمایهگذاری و حاکمیت شرکتی دارد، ادامهی مطلب را از دست ندهید.
شرکت OpenAI در حال تبدیل ساختار کسبوکار انتفاعی خود به قالبی با ماهیت منفعت عمومی است.
نکات کلیدی
- OpenAI در روز دوشنبه (5 می 2025) رسماً اعلام نمود که بازوی انتفاعی این شرکت همچنان زیر نظر و کنترل بخش غیرانتفاعی آن باقی خواهد ماند.
- این رویکرد جدید، در تقابل با بیانیهی پیشین شرکت در ماه دسامبر قرار دارد که حاکی از برنامهریزی OpenAI برای واگذاری تدریجی کنترل عملیات به بخش انتفاعی در آینده بود.
پس از گذشت چند ماه از اعلام عمومی برنامههای اولیه مبنی بر تغییر ساختار شرکتی، OpenAI مسیر خود را بازنگری کرده و تصمیم گرفته است که کنترل بازوی انتفاعی شرکت همچنان در اختیار نهاد غیرانتفاعی آن باقی بماند.
بر اساس مطلبی که در روز دوشنبه 5 می در وبلاگ رسمی OpenAI منتشر گردید، هیئت مدیرهی شرکت به این نتیجه رسیده است که در آینده، نظارت و کنترل بر فعالیتهای OpenAI توسط بخش غیرانتفاعی آن اعمال خواهد شد.
برت تیلور (Bret Taylor)، رئیس هیئت مدیرهی OpenAI، در این مطلب وبلاگی چنین نگاشت:
” OpenAI در ابتدا به عنوان یک نهاد غیرانتفاعی پایهگذاری شد و در حال حاضر نیز تحت نظارت و کنترل همین سازمان غیرانتفاعی فعالیت میکند. این روال در آینده نیز ادامه یافته و نظارت و کنترل همچنان بر عهدهی همان نهاد غیرانتفاعی خواهد بود.”
Bret Taylor
شرکتِ با مسئولیت محدود انتفاعیِ این مجموعه که از سال ۲۰۱۹ میلادی تحت نظارت سازمان غیرانتفاعی مشغول به فعالیت بوده و این سازوکار در آینده نیز تداوم خواهد یافت، به یک شرکت منفعت عمومی (PBC) تغییر ماهیت خواهد داد. شرکت منفعت عمومی (PBC) یک نهاد انتفاعی است که ملزم است در کنار اهداف سودآوری، ملاحظات مربوط به منافع عمومی را نیز در فرآیند تصمیمگیریهای خود لحاظ کند. بخش غیرانتفاعی OpenAI، کنترل شرکت منفعت عمومی (PBC) را در اختیار خواهد داشت و به عنوان سهامدار اصلی آن محسوب خواهد شد.
تیلور در ادامه یادآور شد:
“مأموریت بنیادین ما بدون تغییر باقی مانده است.”
Bret Taylor
وی افزود که مأموریت OpenAI عبارت است از “تضمین این امر که هوش مصنوعی عمومی (AGI) در راستای منافع تمامی افراد بشر به کار گرفته شود.”
در ماه دسامبر سال گذشته، OpenAI طی انتشار مطلبی عمومی در وبلاگ خود، از بررسی طرح تبدیل بخش انتفاعی شرکت به یک شرکت منفعت عمومی (PBC) خبر داده بود؛ اما این طرح در آن زمان، شامل واگذاری کنترل کامل عملیات و امور تجاری OpenAI به خودِ PBC میشد. بر اساس آن طرح، بخش غیرانتفاعی وظیفه نظارت بر بخش انتفاعی را بر عهده نداشت، بلکه صرفاً مسئولیت طرحهای خیریه و بشردوستانه را عهدهدار میشد.
تیلور در نوشتهی روز دوشنبهی خود اشاره کرد که OpenAI پس از مشورت با رهبران جامعهی مدنی و همچنین دفاتر دادستان کل ایالتهای دلاور (Delaware) و کالیفرنیا (California)، در رویکرد خود تجدید نظر کرده و تصمیم به واگذاری کنترل کسبوکار انتفاعی به سازمان غیرانتفاعی گرفته است.
در ماه گذشته، بیش از سی نفر از صاحبنظران جامعهی مدنی، کارکنان پیشین OpenAI و برندگان جایزهی نوبل، طی نامههایی خطاب به دفاتر دادستانهای کل ایالات متحده، خواستار ممانعت از تلاشهای OpenAI برای خروج از چارچوب حاکمیت غیرانتفاعی خود شدند.
اخیراً OpenAI درگیر مناقشهای حقوقی با ایلان ماسک شده است؛ فردی که در تأسیس این شرکت سهیم بود و در اوایل سال ۲۰۱۸ میلادی، پس از تلاشی ناموفق برای در دست گرفتن کنترل آن، از مجموعه جدا شد. ماسک از آن زمان تاکنون، دعاوی متعددی را علیه OpenAI و مدیرعامل آن، سم آلتمن، اقامه کرده و آنان را به نقض توافقنامهی اولیهی تأسیس شرکت و تلاش برای حداکثرسازی سود به نفع مایکروسافت، به جای خدمت به بشریت، متهم نموده است. شایان ذکر است که مایکروسافت حدود ۱۴ میلیارد دلار در OpenAI سرمایهگذاری کرده است.
حتی در ماه فوریه، ماسک پیشنهاد غیرمنتظرهای مبنی بر خرید OpenAI به ارزش ۹۷.۴ میلیارد دلار را مطرح ساخت که سم آلتمن بلافاصله در پلتفرم X آن را رد کرد. تا لحظهی تنظیم این گزارش، ماسک در این باره اظهار نظری رسمی نداشته است.
OpenAI فعالیت خود را در سال ۲۰۱۵ به عنوان یک نهاد غیرانتفاعی آغاز نمود و در سال ۲۰۱۹ به ساختار “سود محدود” (capped-profit) تغییر یافت؛ این بدان معناست که سود شرکت تا سقف مشخصی محدود شده و سود اضافی به نهاد مادر غیرانتفاعی تخصیص مییافت. بخش انتفاعی در سال ۲۰۱۹، مبلغ ۱ میلیارد دلار سرمایه از مایکروسافت، علاوه بر یک دور جذب سرمایه اولیه ۱۰۰ میلیون دلاری، جذب نمود.
در ماه نوامبر سال ۲۰۲۲، OpenAI چتبات مبتنی بر هوش مصنوعی خود، ChatGPT را معرفی نمود. این سرویس تا ماه مارس مورد استفادهی ۵۰۰ میلیون کاربر هفتگی در سطح جهان قرار گرفته بود که این آمار نشاندهندهی رشدی قابل توجه نسبت به رقم ۴۰۰ میلیون کاربر در ماه فوریه است.
در ماه مارس، OpenAI موفق به تکمیل یک دور تأمین مالی به ارزش ۴۰ میلیارد دلار گردید که این رقم، آن را به بزرگترین معاملهی خصوصی در حوزهی فناوری تا به امروز تبدیل میکند و ارزش شرکت را حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد نموده است.
سخن پایانی
تصمیم OpenAI مبنی بر حفظ حاکمیت غیرانتفاعی بر بازوی انتفاعی خود، در ظاهر حرکتی تدبیری و میانهرو به نظر میرسد، اما در بنیان خود، بازتابی است از پرسشی ژرفتر: آیا ساختارهای حقوقی و سازمانی میتوانند تضمینی برای اصالت نیت و اخلاق در جهانی سراسر سودمحور باشند؟ بازگشت به نظارت غیرانتفاعی، نه به معنای نفی سرمایهگذاری، بلکه تلاشی است برای آنکه سرمایه، در قفای مسئولیت عمومی قرار گیرد و نه بالعکس. این تصمیم، پیام روشنی دارد: حتی در دل بازار آزاد، فناوری باید ابزاری برای خدمت به بشر باقی بماند، نه ابزار تسلط بر او.
از دیدگاه یک اقتصاددان اتریشی مانند موری روتبارد، چنین سازوکاری در بهترین حالت، کوششی ناقص برای محدودسازی قدرتهای متمرکز از درون همان سازوکار قدرت است. روتبارد احتمالاً با نگاهی شکاکانه هشدار میداد که وابستگی به سازوکارهای شبهدولتی یا شبهاخلاقی مانند “نهادهای غیرانتفاعیِ نظارتی”، اگرچه به ظاهر مهارگر سرمایهداری دولتیاند، اما خود بستر تمرکز قدرت را فراهم میکنند. به باور او، تنها نظارت واقعی، همانا بازار آزاد رقابتی و خروج داوطلبانه کاربران و سرمایهگذاران است؛ نه تصمیمات پشت درهای بستهی هیئتهای مدیره.
و در نهایت، این تحول در OpenAI هشداری است برای همه: آیندهی هوش مصنوعی، نه صرفاً با الگوریتمها، بلکه با انتخابهای انسانی، ساختارهای حاکمیتی و حدود آزادی تعریف خواهد شد.
سؤالهای متداول
شرکت منفعت عمومی (Public Benefit Corporation) نهاد انتفاعیای است که علاوه بر اهداف سودآوری، موظف به رعایت منافع عمومی و اجتماعی نیز میباشد. در مدل PBC، سهامداران و هیئت مدیره باید تعادلی میان بازده مالی و بهرهمندی جامعه حفظ کنند.
پس از فشارهای مدنی و مشورت با دفاتر دادستان کل ایالات دلاور و کالیفرنیا، هیئت مدیره OpenAI برای تضمین پایبندی به مأموریت اخلاقمحور خود به این نتیجه رسید که نظارت غیرانتفاعی باید ادامه یابد. این بازنگری رویکردی محافظهکارانه در برابر واگذاری کامل کنترل به بخش انتفاعی بود تا از «انحراف مأموریت» جلوگیری شود.
مایکروسافت که از سال ۲۰۱۹ با یک میلیارد دلار سرمایهگذاری حدود ۴۹٪ سهام OpenAI را در اختیار دارد، هماکنون باید توافقات خود را در قالب ساختار PBC بازنگری کند. مذاکرات جدید بر سر تمدید دسترسی مایکروسافت به فناوریهای نوین OpenAI و شرایط درآمدی آن متمرکز شده است.
ایلان ماسک از بنیانگذاران اولیه OpenAI محسوب میشود و پس از جدا شدن از این شرکت، طی چند پرونده حقوقی سم آلتمن و تیم مدیریتی را به انحراف از توافقنامه تأسیس متهم نمود. او در فوریه ۲۰۲۵ حتی پیشنهاد خرید ۹۷.۴ میلیارد دلاری OpenAI را مطرح کرد که توسط سم آلتمن رد شد.
مأموریت بنیادین OpenAI توسعه «هوش مصنوعی عمومی» است که «در راستای منافع تمامی بشریت» به کار گرفته شود. نگه داشتن کنترل در اختیار بخش غیرانتفاعی با هدف تضمین انطباق فعالیتها با این مأموریت اخلاقمدار صورت گرفته است.
با ساختار جدید PBC و کنترل غیرانتفاعی، OpenAI میتواند سرمایهگذاریهای بیشتر جذب کرده و همزمان از تمرکز قدرت جلوگیری کند. این مدل شاید به الگویی برای سایر شرکتهای حوزهٔ AI تبدیل شود و زمینهساز بحثهای گستردهتری درباره حاکمیت فناوری باشد.
اگر محتوای ما برایتان جذاب بود و چیزی از آن آموختید، لطفاً لحظهای وقت بگذارید و این چند خط را بخوانید:
ما گروهی کوچک و مستقل از دوستداران علم و فناوری هستیم که تنها با حمایتهای شما میتوانیم به راه خود ادامه دهیم. اگر محتوای ما را مفید یافتید و مایلید از ما حمایت کنید، سادهترین و مستقیمترین راه، کمک مالی از طریق لینک دونیت در پایین صفحه است.
اما اگر به هر دلیلی امکان حمایت مالی ندارید، همراهی شما به شکلهای دیگر هم برای ما ارزشمند است. با معرفی ما به دوستانتان، لایک، کامنت یا هر نوع تعامل دیگر، میتوانید در این مسیر کنار ما باشید و یاریمان کنید. ❤️
